Devanagari Version
||श्रीभावमिश्रविरचित||
भावप्रकाशनिघण्टु
[भावप्रकाश-पूर्वखण्ड-प्रथमभाग-मिश्रप्रकरण]
५. पुष्पवर्ग
कमल
वा पुंसि पद्मं नलिनमरविन्दं महोत्पलम् |
सहस्रपत्रं कमलं शतपत्रं कुशेशयम् ||१||
पङ्केरुहं तामरसं सारसं सरसीरुहम् |
बिसप्रसूनराजीवपुष्कराम्भोरुहाणि च ||२||
विशेषतः सितं पद्मं पुण्डरीकमिति स्मृतम् |
रक्तं कोकनदं ज्ञेयं नीलमिन्दीवरं स्मृतम् ||३||
कमलं शीतलं वर्ण्यं मधुरं कफपित्तजित् |
तृष्णादाहास्रविस्फोटविषवीसर्पनाशनम् ||४||
धवलं कमलं शीतं मधुरं कफपित्तजित् |
तस्मादल्पगुणं किञ्चिदन्यद्रक्तोत्पलादिकम् ||५||
मूलनालदलोत्फुल्लफलैः समुदिता पुनः |
पद्मिनी प्रोच्यते प्राज्ञैर्बिसिन्यादि च सा स्मृता ||६||
पद्मिनी शीतला गुर्वी मधुरा लवणा च सा |
पित्तासृक्कफनुद्रूक्षा वातविष्टम्भकारिणी ||७||
संवर्तिका नवदलं बीजकोशस्तु कर्णिका |
किञ्जल्कः केसरः प्रोक्तो मकरन्दो रसः स्मृतः |
पद्मनालं मृणालं स्यात्तथा बिसमिति स्मृतम् ||८||
संवर्तिका हिमा तिक्ता कषाया दाहतृट्प्रणुत् |
मूत्रकृच्छ्रगुदव्याधिरक्तपित्तविनाशिनी ||९||
पद्मस्य कर्णिका तिक्ता कषाया मधुरा हिमा |
मुखवैशद्यकृल्लघ्वी तृष्णाऽस्रकफपित्तनुत् ||१०||
किञ्जल्कः शीतलो वृष्यः कषायो ग्राहकोऽपि सः |
कफपित्ततृषादाहरक्तार्शोविषशोथजित् ||११||
मृणालं शीतलं वृष्यं पित्तदाहास्रजिद् गुरु |
दुर्जरं स्वादुपाकञ्च स्तन्यानिलकफप्रदम् |
संग्राहि मधुरं रूक्षं शालूकमपि तद्गुणम् ||१२||
स्थल कमल-
पद्मचारिण्यतिचराऽव्यथा पद्मा च शारदा |
पद्मानुष्णा कटुस्तिक्ता कषाया कफवातजित् |
मूत्रकृच्छ्राश्मशूलघ्नी श्वासकासविषापहा ||१३||
कुमुद
श्वेतं कुवलयं प्रोक्तं कुमुदं कैरवं तथा |
कुमुदं पिच्छिलं स्निग्धं मधुरं ह्लादि शीतलम् |
कुमुद्वती कैरविका तथा कुमुदिनीति च |
सा तु मूलादिसर्वाङ्गैरुक्ता समुदिता बुधैः |
पद्मिन्या ये गुणाः प्रोक्तः कुमुदिन्याश्च ते स्मृता ||१४||
वारिपर्णी
वारिपर्णी कुम्भिका स्याच्छैवालं शैवलं च तत् |
वारिपर्णी हिमा तिक्ता लघ्वी स्वाद्वी सरा कटुः |
दोषत्रयहरी रूक्षा शोणितज्वरशोषकृत् ||१५||
शैवालं तुवरं तिक्तं मधुरं शीतलं लघु |
स्निग्धं दाहतृषापित्तरक्तज्वरहरं परम् ||१६||
शतपत्री
शतपत्री तरुण्युक्ता कर्णिका चारुकेशरा |
महाकुमारी गन्धाढ्या लाक्षा कृष्णातिमञ्जुला ||१७||
शतपत्री हिमा हृद्या ग्राहिणी शुक्रला लघुः |
दोषत्रयास्रजिद्वर्ण्या कट्वी तिक्ता च पाचनी ||१८||
वासन्ती
नेपाली कथिता तज्ज्ञैः सप्तला नवमालिका |
वासन्ती शीतला लघ्वी तिक्ता दोषत्रयास्रजित् ||१९||
वार्षिकी
श्रीपदी षट्पदानन्दा वार्षिकी मुक्तबन्धना |
वार्षिकी शीतला लघ्वी तिक्ता दोषत्रयापहा |
कर्णाक्षिमुखरोगघ्नी तत्तैलं तद्गुणं स्मृतम् ||२०||
मालती
जातिर्जाती च सुमना मालती राजपुत्रिका |
चेतिका हृद्यगन्धा च सा पीता स्वर्णजातिका ||२१||
जातीयुगं तिक्तमुष्णं तुवरं लघु दोषजित् |
शिरोक्षिमुखदन्तार्तिविषकुष्ठानिलास्रजित् ||२२||
यूथिका
यूथिका गणिकाम्बष्ठा सा पीता हेमपुष्पिका |
यूथीयुगं हिमं तिक्तं कटुपाकरसं लघु |
मधुरं तुवरं हृद्यं पित्तघ्नं कफवातलम् |
व्रणास्रमुखदन्ताक्षिशिरोरोगविषापहम् ||२३||
चम्पक
चाम्पेयश्चम्पकः प्रोक्तो हेमपुष्पश्च स स्मृतः |
एतस्य कलिका गन्धफलेति कथिता बुधैः ||२४||
चम्पकः कटुकस्तिक्तः कषायो मधुरो हिमः |
विषकृमिहरः कृच्छ्रकफवातास्रपित्तजित् ||२५||
बकुल
बकुलो मधुगन्धश्च सिंहकेसरकस्तथा |
बकुलस्तुवरोऽनुष्णः कटुपाकरसो गुरुः |
कफपित्तविषश्वित्रकृमिदन्तगदापहः ||२६||
शिवमल्ली
शिवमल्ली पाशुपत एकाष्ठीलो वको वसुः |
बुकोऽनुष्णः कटुस्तिक्तः कफपित्तविषापहः |
योनिशूलतृषादाहकुष्ठशोथास्रनाशनः ||२७||
कदम्ब
कदम्बः प्रियको नीपो वृत्तपुष्पो हलिप्रियः |
कदम्बो मधुरः शीतः कषायो लवणो गुरुः |
सरो विष्टम्भकृद्रूक्षः कफस्तन्यानिलप्रदः ||२८||
कुब्जक
कुब्जको भद्रतरुणिर्बृहत्पुष्पोऽतिकेसरः |
महासहा कण्टकाढ्या नीलाऽलिकुलसंकुला ||२९||
कुब्जकः सुरभिः स्वादुः कषायानुरसः सरः |
त्रिदोषशमनो वृष्यः शीतहर्ता च स स्मृतः ||३०||
मल्लिका
मल्लिका मदयन्ती च शीतभीरुश्च भूपदी |
मल्लिकोष्णा लघुर्वृष्या तिक्ता च कटुका हरेत् |
वातपित्तास्यदृग्व्याधिकुष्ठारुचिविषव्रणान् ||३१||
माधवी
माधवी स्यात्तु वासन्ती पुण्ड्रको मण्डकोऽपि च |
अतिमुक्तो विमुक्तश्च कामुको भ्रमरोत्सवः |
माधवी मधुरा शीता लघ्वी दोषत्रयापहा ||३२||
केतक
केतकः सूचिकापुष्पो जम्बुकः क्रकचच्छदः |
सुवर्णकेतकी त्वन्या लघुपुष्पा सुगन्धिनी ||३३||
केतकः कटुकः स्वादुर्लघुस्तिक्तः कफापहः |
उष्णा तिक्तरसा ज्ञेया चक्षुष्या हेमकेतकी ||३४||
किङ्किरात
किङ्किरातो हेमगौरः पीतकः पीतभद्रकः |
किङ्किरातो हिमस्तिक्तः कषायश्च हरेदसौ |
कफपित्तपिपासास्रदाहशोषवमिक्रिमीन् ||३५||
कर्णिकार
कर्णिकारः परिव्याधः पादपोत्पल इत्यपि |
कर्णिकारः कटुस्तिक्तस्तुवरः शोधनो लघुः |
रञ्जनः सुखदः शोथश्लेष्मास्रव्रणकुष्ठजित् ||३६||
अशोक
अशोको हेमपुष्पश्च वञ्जुलस्ताम्रपल्लवः |
कङ्केलिपिण्डपुष्पश्च गन्धपुष्पो नटस्तथा ||३७||
अशोकः शीतलस्तिक्तो ग्राही वर्ण्यः कषायकः |
दोषापचीतृषादाहकृमिशोषविषास्रजित् ||३८||
अम्लाटन
अम्लातोऽम्लाटनः प्रोक्तस्तथाऽम्लातक इत्यपि |
कुरण्टको वर्णपुष्पः स एवोक्तो महासहः |
अम्लाटनः कषायोष्णः स्निग्धः स्वादुश्च तिक्तकः ||३९||
सैरेयक
सैरेयकः श्वेतपुष्पः सैरेयः कटसारिका |
सहाचरः सहचरः स च भिन्द्यपि कथ्यते ||४०||
कुरण्टकोऽत्र पीते स्याद्रक्ते कुरबकः स्मृतः |
नीले बाणा द्वयोरुक्तो दासी आर्तगलश्च सः ||४१||
सैरेयः कुष्ठवातास्रकफकण्डूविषापहः |
तिक्तोष्णो मधुरोऽनम्लः सुस्निग्धः केशरञ्जनः ||४२||
कुन्द
कुन्दं तु कथितं माघ्यं सदापुष्पञ्च तत्स्मृतम् |
कुन्दं शीतं लघु श्लेष्मशिरोरुग्विषपित्तहृत् ||४३||
मुचुकुन्द
मुचुकुन्दः क्षत्रवृक्षश्चित्रकः प्रतिविष्णुकः |
मुचुकुन्दः शिरःपीडापित्तास्रविषनाशनः ||४४||
तिलक
तिलकः क्षुरकः श्रीमान्पुरुषश्छिन्नपुष्पकः |
तिलकः कटुकः पाके रसे चोष्णो रसायनः |
कफकुष्ठकृमीन्वस्तिमुखदन्तगदान्हरेत् ||४५||
बन्धूक
बन्धूको बन्धुजीवश्च रक्तो माध्याह्निकोऽपि च |
बन्धूकः कफकृद् ग्राही वातपित्तहरो लघुः ||४६||
जपा
ओंड्रपुष्पं जपा चाथ त्रिसन्ध्या सारुणा सिता |
जपा संग्राहिणी केश्या त्रिसन्ध्या कफवातजित् ||४७||
सिन्दूरी
सिन्दूरी रक्तबीजा च रक्तपुष्पा सुकोमला |
सिन्दूरी विषपित्तास्रतृष्णावान्तिहरी हिमा ||४८||
अगस्त्य
अथागस्त्यो वङ्गसेनो मुनिपुष्पो मुनिद्रुमः |
अगस्तिः पित्तकफजिच्चातुर्थिकहरो हिमः |
रूक्षो वातकरस्तिक्तः प्रतिश्यायनिवारणः ||४९||
तुलसी
तुलसी सुरसा ग्राम्या सुलभा बहुमञ्जरी |
अपेतराक्षसी गौरी भूतघ्नी देवदुन्दुभिः ||५०||
तुलसी कटुका तिक्ता हृद्योष्णा दाहपित्तकृत् |
दीपनी कुष्ठकृच्छ्रास्रपार्श्वरुक्कफवातजित् |
शुक्ला कृष्णा च तुलसी गुणैस्तुल्या प्रकीर्तिता ||५१||
मरुबक
मारुतोऽसौ मरुबको मरुन्मरुरपि स्मृतः |
फणी फणिज्जकश्चापि प्रस्थपुष्पः समीरणः ||५२||
मरुदग्निप्रदो हृद्यस्तीक्ष्णोष्णः पित्तलो लघुः |
वृश्चिकादिविषश्लेष्मवातकुष्ठक्रिमिप्रणुत् |
कटुपाकरसो रुच्यस्तिक्तो रूक्षः सुगन्धिकः ||५३||
दमनक
उक्तो दमनको दान्तो मुनिपुत्रस्तपोधनः |
गन्धोत्कटो ब्रह्मजटो विनीतः कलपत्रकः ||५४||
दमनस्तुवरस्तिक्तो हृद्यो वृष्यः सुगन्धिकः |
ग्रहणाद् विषकुष्ठास्रक्लेदकण्डूत्रिदोषजित् ||५५||
बर्बरी
बर्बरी तुवरी तुङ्गी खरपुष्पाऽजगन्धिका |
पर्णाशस्तत्र कृष्णे तु कठिल्लककुठेरकौ |
तत्र शुक्लेऽर्जकः प्रोक्तो वटपत्रस्ततोऽपरः ||५६||
बर्बरीत्रितयं रूक्षं शीतं कटु विदाहि च |
तीक्ष्णं रुचिकरं हृद्यं दीपनं लघुपाकि च |
पित्तलं कफवातास्रकण्डूकृमिविषापहम् ||५७||
पुष्पिका
इति श्रीलटकनमिश्रतनयश्रीभावमिश्रविरचिते भावप्रकाशे
पूर्वखण्डे मिश्रप्रकरणे पञ्चमः पुष्पवर्गः समाप्तः |
Diacritic Version
||śrībhāvamiśraviracita||
Bhāvaprakāśanighaṇṭu
[bhāvaprakāśa-pūrvakhaṇḍa-prathamabhāga]
5. puṣpavarga
kamala
vā puṁsi padmaṁ nalinamaravindaṁ mahōtpalam |
sahasrapatraṁ kamalaṁ śatapatraṁ kuśēśayam ||1||
paṅkēruhaṁ tāmarasaṁ sārasaṁ sarasīruham |
bisaprasūnarājīvapuṣkarāmbhōruhāṇi ca ||2||
viśēṣataḥ sitaṁ padmaṁ puṇḍarīkamiti smr̥tam |
raktaṁ kōkanadaṁ jñēyaṁ nīlamindīvaraṁ smr̥tam ||3||
kamalaṁ śītalaṁ varṇyaṁ madhuraṁ kaphapittajit |
tr̥ṣṇādāhāsravisphōṭaviṣavīsarpanāśanam ||4||
dhavalaṁ kamalaṁ śītaṁ madhuraṁ kaphapittajit |
tasmādalpaguṇaṁ kiñcidanyadraktōtpalādikam ||5||
mūlanāladalōtphullaphalaiḥ samuditā punaḥ |
padminī prōcyatē prājñairbisinyādi ca sā smr̥tā ||6||
padminī śītalā gurvī madhurā lavaṇā ca sā |
pittāsr̥kkaphanudrūkṣā vātaviṣṭambhakāriṇī ||7||
saṁvartikā navadalaṁ bījakōśastu karṇikā |
kiñjalkaḥ kēsaraḥ prōktō makarandō rasaḥ smr̥taḥ |
padmanālaṁ mr̥ṇālaṁ syāttathā bisamiti smr̥tam ||8||
saṁvartikā himā tiktā kaṣāyā dāhatr̥ṭpraṇut |
mūtrakr̥cchragudavyādhiraktapittavināśinī ||9||
padmasya karṇikā tiktā kaṣāyā madhurā himā |
mukhavaiśadyakr̥llaghvī tr̥ṣṇā’srakaphapittanut ||10||
kiñjalkaḥ śītalō vr̥ṣyaḥ kaṣāyō grāhakō’pi saḥ |
kaphapittatr̥ṣādāharaktārśōviṣaśōthajit ||11||
mr̥ṇālaṁ śītalaṁ vr̥ṣyaṁ pittadāhāsrajid guru |
durjaraṁ svādupākañca stanyānilakaphapradam |
saṁgrāhi madhuraṁ rūkṣaṁ śālūkamapi tadguṇam ||12||
sthala kamala-
padmacāriṇyaticarā’vyathā padmā ca śāradā |
padmānuṣṇā kaṭustiktā kaṣāyā kaphavātajit |
mūtrakr̥cchrāśmaśūlaghnī śvāsakāsaviṣāpahā ||13||
kumuda
śvētaṁ kuvalayaṁ prōktaṁ kumudaṁ kairavaṁ tathā |
kumudaṁ picchilaṁ snigdhaṁ madhuraṁ hlādi śītalam |
kumudvatī kairavikā tathā kumudinīti ca |
sā tu mūlādisarvāṅgairuktā samuditā budhaiḥ |
padminyā yē guṇāḥ prōktaḥ kumudinyāśca tē smr̥tā ||14||
vāriparṇī
vāriparṇī kumbhikā syācchaivālaṁ śaivalaṁ ca tat |
vāriparṇī himā tiktā laghvī svādvī sarā kaṭuḥ |
dōṣatrayaharī rūkṣā śōṇitajvaraśōṣakr̥t ||15||
śaivālaṁ tuvaraṁ tiktaṁ madhuraṁ śītalaṁ laghu |
snigdhaṁ dāhatr̥ṣāpittaraktajvaraharaṁ param ||16||
śatapatrī
śatapatrī taruṇyuktā karṇikā cārukēśarā |
mahākumārī gandhāḍhyā lākṣā kr̥ṣṇātimañjulā ||17||
śatapatrī himā hr̥dyā grāhiṇī śukralā laghuḥ |
dōṣatrayāsrajidvarṇyā kaṭvī tiktā ca pācanī ||18||
vāsantī
nēpālī kathitā tajjñaiḥ saptalā navamālikā |
vāsantī śītalā laghvī tiktā dōṣatrayāsrajit ||19||
vārṣikī
śrīpadī ṣaṭpadānandā vārṣikī muktabandhanā |
vārṣikī śītalā laghvī tiktā dōṣatrayāpahā |
karṇākṣimukharōgaghnī tattailaṁ tadguṇaṁ smr̥tam ||20||
mālatī
jātirjātī ca sumanā mālatī rājaputrikā |
cētikā hr̥dyagandhā ca sā pītā svarṇajātikā ||21||
jātīyugaṁ tiktamuṣṇaṁ tuvaraṁ laghu dōṣajit |
śirōkṣimukhadantārtiviṣakuṣṭhānilāsrajit ||22||
yūthikā
yūthikā gaṇikāmbaṣṭhā sā pītā hēmapuṣpikā |
yūthīyugaṁ himaṁ tiktaṁ kaṭupākarasaṁ laghu |
madhuraṁ tuvaraṁ hr̥dyaṁ pittaghnaṁ kaphavātalam |
vraṇāsramukhadantākṣiśirōrōgaviṣāpaham ||23||
campaka
cāmpēyaścampakaḥ prōktō hēmapuṣpaśca sa smr̥taḥ |
ētasya kalikā gandhaphalēti kathitā budhaiḥ ||24||
campakaḥ kaṭukastiktaḥ kaṣāyō madhurō himaḥ |
viṣakr̥miharaḥ kr̥cchrakaphavātāsrapittajit ||25||
bakula
bakulō madhugandhaśca siṁhakēsarakastathā |
bakulastuvarō’nuṣṇaḥ kaṭupākarasō guruḥ |
kaphapittaviṣaśvitrakr̥midantagadāpahaḥ ||26||
śivamallī
śivamallī pāśupata ēkāṣṭhīlō vakō vasuḥ |
bukō’nuṣṇaḥ kaṭustiktaḥ kaphapittaviṣāpahaḥ |
yōniśūlatr̥ṣādāhakuṣṭhaśōthāsranāśanaḥ ||27||
kadamba
kadambaḥ priyakō nīpō vr̥ttapuṣpō halipriyaḥ |
kadambō madhuraḥ śītaḥ kaṣāyō lavaṇō guruḥ |
sarō viṣṭambhakr̥drūkṣaḥ kaphastanyānilapradaḥ ||28||
kubjaka
kubjakō bhadrataruṇirbr̥hatpuṣpō’tikēsaraḥ |
mahāsahā kaṇṭakāḍhyā nīlā’likulasaṁkulā ||29||
kubjakaḥ surabhiḥ svāduḥ kaṣāyānurasaḥ saraḥ |
tridōṣaśamanō vr̥ṣyaḥ śītahartā ca sa smr̥taḥ ||30||
mallikā
mallikā madayantī ca śītabhīruśca bhūpadī |
mallikōṣṇā laghurvr̥ṣyā tiktā ca kaṭukā harēt |
vātapittāsyadr̥gvyādhikuṣṭhāruciviṣavraṇān ||31||
mādhavī
mādhavī syāttu vāsantī puṇḍrakō maṇḍakō’pi ca |
atimuktō vimuktaśca kāmukō bhramarōtsavaḥ |
mādhavī madhurā śītā laghvī dōṣatrayāpahā ||32||
kētaka
kētakaḥ sūcikāpuṣpō jambukaḥ krakacacchadaḥ |
suvarṇakētakī tvanyā laghupuṣpā sugandhinī ||33||
kētakaḥ kaṭukaḥ svādurlaghustiktaḥ kaphāpahaḥ |
uṣṇā tiktarasā jñēyā cakṣuṣyā hēmakētakī ||34||
kiṅkirāta
kiṅkirātō hēmagauraḥ pītakaḥ pītabhadrakaḥ |
kiṅkirātō himastiktaḥ kaṣāyaśca harēdasau |
kaphapittapipāsāsradāhaśōṣavamikrimīn ||35||
karṇikāra
karṇikāraḥ parivyādhaḥ pādapōtpala ityapi |
karṇikāraḥ kaṭustiktastuvaraḥ śōdhanō laghuḥ |
rañjanaḥ sukhadaḥ śōthaślēṣmāsravraṇakuṣṭhajit ||36||
aśōka
aśōkō hēmapuṣpaśca vañjulastāmrapallavaḥ |
kaṅkēlipiṇḍapuṣpaśca gandhapuṣpō naṭastathā ||37||
aśōkaḥ śītalastiktō grāhī varṇyaḥ kaṣāyakaḥ |
dōṣāpacītr̥ṣādāhakr̥miśōṣaviṣāsrajit ||38||
amlāṭana
amlātō’mlāṭanaḥ prōktastathā’mlātaka ityapi |
kuraṇṭakō varṇapuṣpaḥ sa ēvōktō mahāsahaḥ |
amlāṭanaḥ kaṣāyōṣṇaḥ snigdhaḥ svāduśca tiktakaḥ ||39||
sairēyaka
sairēyakaḥ śvētapuṣpaḥ sairēyaḥ kaṭasārikā |
sahācaraḥ sahacaraḥ sa ca bhindyapi kathyatē ||40||
kuraṇṭakō’tra pītē syādraktē kurabakaḥ smr̥taḥ |
nīlē bāṇā dvayōruktō dāsī ārtagalaśca saḥ ||41||
sairēyaḥ kuṣṭhavātāsrakaphakaṇḍūviṣāpahaḥ |
tiktōṣṇō madhurō’namlaḥ susnigdhaḥ kēśarañjanaḥ ||42||
kunda
kundaṁ tu kathitaṁ māghyaṁ sadāpuṣpañca tatsmr̥tam |
kundaṁ śītaṁ laghu ślēṣmaśirōrugviṣapittahr̥t ||43||
mucukunda
mucukundaḥ kṣatravr̥kṣaścitrakaḥ prativiṣṇukaḥ |
mucukundaḥ śiraḥpīḍāpittāsraviṣanāśanaḥ ||44||
tilaka
tilakaḥ kṣurakaḥ śrīmānpuruṣaśchinnapuṣpakaḥ |
tilakaḥ kaṭukaḥ pākē rasē cōṣṇō rasāyanaḥ |
kaphakuṣṭhakr̥mīnvastimukhadantagadānharēt ||45||
bandhūka
bandhūkō bandhujīvaśca raktō mādhyāhnikō’pi ca |
bandhūkaḥ kaphakr̥d grāhī vātapittaharō laghuḥ ||46||
japā
ōṁḍrapuṣpaṁ japā cātha trisandhyā sāruṇā sitā |
japā saṁgrāhiṇī kēśyā trisandhyā kaphavātajit ||47||
sindūrī
sindūrī raktabījā ca raktapuṣpā sukōmalā |
sindūrī viṣapittāsratr̥ṣṇāvāntiharī himā ||48||
agastya
athāgastyō vaṅgasēnō munipuṣpō munidrumaḥ |
agastiḥ pittakaphajiccāturthikaharō himaḥ |
rūkṣō vātakarastiktaḥ pratiśyāyanivāraṇaḥ ||49||
tulasī
tulasī surasā grāmyā sulabhā bahumañjarī |
apētarākṣasī gaurī bhūtaghnī dēvadundubhiḥ ||50||
tulasī kaṭukā tiktā hr̥dyōṣṇā dāhapittakr̥t |
dīpanī kuṣṭhakr̥cchrāsrapārśvarukkaphavātajit |
śuklā kr̥ṣṇā ca tulasī guṇaistulyā prakīrtitā ||51||
marubaka
mārutō’sau marubakō marunmarurapi smr̥taḥ |
phaṇī phaṇijjakaścāpi prasthapuṣpaḥ samīraṇaḥ ||52||
marudagnipradō hr̥dyastīkṣṇōṣṇaḥ pittalō laghuḥ |
vr̥ścikādiviṣaślēṣmavātakuṣṭhakrimipraṇut |
kaṭupākarasō rucyastiktō rūkṣaḥ sugandhikaḥ ||53||
damanaka
uktō damanakō dāntō muniputrastapōdhanaḥ |
gandhōtkaṭō brahmajaṭō vinītaḥ kalapatrakaḥ ||54||
damanastuvarastiktō hr̥dyō vr̥ṣyaḥ sugandhikaḥ |
grahaṇād viṣakuṣṭhāsraklēdakaṇḍūtridōṣajit ||55||
barbarī
barbarī tuvarī tuṅgī kharapuṣpā’jagandhikā |
parṇāśastatra kr̥ṣṇē tu kaṭhillakakuṭhērakau |
tatra śuklē’rjakaḥ prōktō vaṭapatrastatō’paraḥ ||56||
barbarītritayaṁ rūkṣaṁ śītaṁ kaṭu vidāhi ca |
tīkṣṇaṁ rucikaraṁ hr̥dyaṁ dīpanaṁ laghupāki ca |
pittalaṁ kaphavātāsrakaṇḍūkr̥miviṣāpaham ||57||
puṣpikā
iti śrīlaṭakanamiśratanayaśrībhāvamiśraviracitē bhāvaprakāśē
pūrvakhaṇḍē miśraprakaraṇē pañcamaḥ puṣpavargaḥ samāptaḥ